Mật nhân có phải là thần dược?

Đổ xô đi tìm thần dược?

Người dân các huyện miền núi ở Phú Yên, Gia Lai, Bình Định, Quảng Nam thời gian gần đây đổ xô lên rừng tìm mật nhân. Nhiều cánh rừng ngổn ngang cây bị đốn, rễ bị đào.

Tại thị trấn Phước Sơn (Quảng Nam), nhiều gia đình đã tự ý dựng bảng hiệu rao bán mật nhân ngay trước ngõ vào nhà.

Theo những người dân ở đây, sau khi đào lên khỏi mặt đất, gốc và rễ mật nhân sẽ được cưa nhỏ từng khúc đem rửa sạch rồi chẻ thành từng lát mỏng phơi khô. Khi dùng chỉ cần bỏ một vài lát vào chén nước sôi hoặc cho vào rượu ngâm vài ngày rồi lấy ra uống sẽ trị được bách bệnh…

“Bệnh gì uống cũng hết. Đau dạ dày, đau khớp, viêm xoang, viêm gan, nhức mỏi tay chân, biếng ăn mất ngủ… đều dùng cây này để chữa. Có thể ngâm rượu từ 3 – 5 ngày là uống được hoặc chẻ nhỏ ngâm trong nước sôi 15 phút rồi uống như uống nước chè”.

Trên những cánh rừng Hòn Đen, Buôn Kít thuộc 2 xã Sông Hinh và EaTrol (huyện Sông Hinh, tỉnh Phú Yên), mỗi ngày có đến gần trăm người vào rừng tìm mật nhân. Không chỉ người dân địa phương, các nơi như Tuy Hòa (Phú Yên), Bình Định, Khánh Hòa cũng lên đây tìm cây thuốc.

Không chỉ lên rừng khai thác, rễ cây mật nhân được một số người sang Campuchia mua với giá rẻ như củi rồi vận chuyển mang về Việt Nam qua các cửa khẩu Hoa Lư (huyện Lộc Ninh), Hoàng Diệu (huyện Bù Đốp) rồi bán với giá phổ biến từ 40.000 – 50.000 đồng/kg. Mỗi chuyến xe tải chở từ 1,5 – 2 tấn rễ cây mật nhân.

Tác dụng không như lời đồn thổi

Ở Việt Nam, bách bệnh có nhiều ở các tỉnh vùng Tây Nguyên. Bộ phận dùng làm thuốc là vỏ thân, rễ, lá phơi hay sấy khô

Bách bệnh là cây thuốc dân gian, nhưng đã được các nhà y dược thử nghiệm ứng dụng với ký sinh trùng sốt rét, làm lợi mật, có tác dụng kích dục nam và làm chậm quá trình sơ gan và ung thư. Các chất quassinoid và alcaloid được chiết xuất từ mật nhân có vị đắng có màu vàng, giúp tăng năng lượng hoạt động và sức bền, thúc đẩy sản xuất hocmon sinh dục nam nội sinh.

Theo kinh nghiệm dân gian, vỏ cây dùng với các trường hợp ăn uống không tiêu, nôn mửa, tiêu chảy, đau mỏi lưng. Rễ chữa khí hư huyết kém, ăn uống không tiêu, trong ngực có cục tích, gân khớp cứng, xương yếu, chữa tứ thời cảm mạo, sốt rét, ngộ độc và say rượu. Quả chín ăn được, chữa lỵ và tiêu chảy. Lá nấu nước trị ghẻ, lở ngứa.

Một số đơn thuốc có bách bệnh

– Chữa liệt nửa người, do khí suy, phong tê, mình lạnh tê dại (Ôn kinh trợ dương điều khí thang): Rễ bách bệnh 4g, rễ đinh lăng 10g, xấu hổ sao 8g, dây đau xương 8g, đậu chiều sao 8g, dây trâu cổ 8g, cây thần sa 6g, bạch hồ tiêu (hồ tiêu sọ) 5g, quế chi 5g, gừng sống 3g. Sắc uống.

– Chữa âm huyết suy kém, tê bại nửa người, nóng đau (Tư âm bổ huyết thang): Rễ bách bệnh 6g, đậu đen 12g, hà thủ ô 10g, dây gùi 8g, rau muống biển 8g, rễ nhàu 8g, rễ ô môi 8g, cỏ xước 8g, tang chi 8g, dây ký ninh 2g. Sắc nước uống.

– Chữa đau bụng, ăn không tiêu, đầy hơi chướng bụng (Bá ứng tiêu hạ tán): Rễ bách bệnh 50g, vỏ quýt 100g, hoắc hương 100g, củ bồ bồ 100g, dây mơ 100g, cam thảo nam 100g, hậu phác 100g, củ sả 50g, củ gấu 50g, tiêu lốt 50g. Các vị rửa sạch, sấy khô, tán bột. Ngày uống 12g, trẻ em giảm liều tùy theo tuổi.

* Lưu ý: Những người có sức đề kháng yếu (trong cơ thể mang nhiều bệnh liên quan đến nội tạng như gan, mật, dạ dày…), nếu dùng mật nhân sẽ nguy hiểm đến tính mạng.

Cần có biện pháp bảo tồn